prof. dr hab. inż. Stanisław GUMUŁA - WIMiR
Spośród tegorocznych wydarzeń, które miały miejsce w Akademii Górniczo-Hutniczej na pewno historyczne znaczenie ma fakt powołania w Uczelni Międzywydziałowej Szkoły Energetyki.
Wydarzenie to jest okazją do przypomnienia sylwetki jednego spośród uczonych, którzy tą dyscyplinę naukową w naszej Uczelni z jak najlepszym skutkiem tworzyli i kultywowali.
Uczonym tym jest bez wątpienia profesor zwyczajny Jan Sentek - twórca specjalności energetycznej prowadzonej od 40 lat na Wydziale Inżynierii Mechanicznej i Robotyki.
Profesor Jan Sentek urodził się 1 stycznia 1917 r. w Olkuszu. Po ukończeniu gimnazjum humanistycznego w Kołomyi i odbyciu służby wojskowej w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu rozpoczął studia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej.
We wrześniu 1939 r. brał udział w działaniach wojennych jako plutonowy podchorąży 22 Pułku Ułanów Podkarpackich. W bitwie pod Babskiem koło Rawy Mazowieckiej dostał się do niewoli i przebywał kolejno w obozach Prenzlau, Neubrandenburg i Grossborn. W 1940 r. został wysłany na przymusowe roboty, skąd w 1941 r. wrócił do Kraju i zamieszkał w Krakowie. Wiosną 1942 r. został aresztowany i przebywał przez sześć miesięcy w więzieniu Montelupich.
Od 1942 r. kontynuował studia politechniczne we Lwowie. Dyplom magistra inżyniera otrzymał w grudniu 1945 r. na Politechnice Śląskiej. Ukończył również Wydział Matematyczno-Przyrodniczy Uniwersytetu Jagiellońskiego. Dyplom magistra filozofii z zakresu matematyki otrzymał w 1952 roku.
Profesor Jan Sentek rozpoczął pracę w Akademii Górniczo-Hutniczej 1 marca 1950 roku. W 1953 r. został mianowany zastępcą profesora. Stopień naukowy doktora nauk technicznych uzyskał w 1959 r. w AGH na podstawie rozprawy doktorskiej - „Sprężanie gazu w niechłodzonych sprężarkach odśrodkowych przy różnych liczbach Macha i różnych wykładnikach izentropy”. Stopień naukowy docenta został Mu nadany 23 marca 1961 r. przez Radę Wydziału Mechaniczno-Energetycznego Politechniki Śląskiej na podstawie rozprawy habilitacyjnej pt. „Redukcja charakterystyki sprężarki promieniowej do innych warunków przepływu i do innego płynu”. W roku 1962 został powołany na stanowisko docenta, w 1969 r. uzyskał nominację na profesora nadzwyczajnego, a w 1979 r. na profesora zwyczajnego.
Profesor Sentek wykładał w latach od 1953 do 1988 maszyny i urządzenia energetyki cieplnej, termodynamikę oraz mechanikę płynów na Wydziałach: Górniczym, Metalurgicznym, Odlewniczym oraz Maszyn Górniczych i Hutniczych. Wykłady z rachunku różniczkowego i całkowego prowadził w latach od 1964 do 1969 na Magisterskim Studium Wieczorowym przy Wydziale Maszyn Górniczych i Hutniczych. Dla pracowników Instytutu Maszyn Górniczych wykładał w 1970 r. rachunek prawdopodobieństwa i statystykę matematyczną.
Profesor J. Sentek był od 1960 do 1969 r. kierownikiem Zakładu Pomp, Sprężarek i Wentylatorów w Katedrze Termodynamiki i Urządzeń Energetycznych, a od 1969 do 1988 r. był kierownikiem Zakładu Maszyn i Urządzeń Przepływowych w Instytucie Maszyn Górniczych, Przeróbczych i Automatyki.
Tematyka prac naukowych prof. Jana Sentka dotyczyła przede wszystkim promieniowych maszyn przepływowych. Profesor wniósł nowe koncepcje w zakresie teorii i projektowania tych maszyn. Wprowadził znamionową liczby wirnika i podał jej zastosowanie w projektowaniu stopnia sprężarki, w badaniach modelowych, w przeliczaniu charakterystyki na inny rodzaj gazu i inną liczbę Macha oraz w ustalaniu kinematycznego podobieństwa procesów sprężania gazów o różnych wykładnikach izentropy. Dokonał ponadto klasyfikacji maszyn przepływowych na podstawie liczby wirnika. Dla sprężarek wielostopniowych ustalił optymalny dobór ilości stopni w zależności od całkowitego stosunku sprężania i wyróżnika szybkobieżności.
W latach od 1969 do 1988 z inicjatywy Profesora Jana Sentka i pod wyłącznie Jego kierunkiem, zostały przeprowadzone badania przepływowe 260 modeli wentylatorów promieniowych, które umożliwiły rozwiązanie szeregu zagadnień z zakresu konstrukcji wysokosprawnych wentylatorów. Na podstawie tych badań prof. J. Sentek opracował metodę obliczania optymalnych wymiarów geometrycznych promieniowych wentylatorów oraz metodę określania liczby zmniejszenia mocy promieniowych maszyn. Obie metody zyskały uznanie. W niemieckich czasopismach ukazały się dwa artykuły, poświęcone tym metodom.
Na podstawie badań akustycznych Profesor J. Sentek ustalił zależność poziomu wytwarzanego hałasu promieniowych wentylatorów od jego geometrycznych parametrów. Ustalił także wpływ liczby Reynoldsa na poziom hałasu, generowanego przez promieniowy wentylator.
Ważnym osiągnięciem Profesora J. Sentka było opracowanie metody obliczania wielostopniowego tłumika hałasu, powstającego przy odprowadzaniu gazu lub pary pod ciśnieniem do atmosfery.
Profesor J. Sentek opracował również własną metodę obliczania powietrznika zabezpieczającego instalację odwaniającą kopalń przed skutkami uderzeń hydraulicznych. Wyprowadził wzór, na podstawie którego można obliczać objętość powietrznika, przy czym czas rozprężania powietrza w powietrzniku przyjął jako wielokrotność fazy fali ciśnienia. Udowodnił, że stosowane dotychczas wzory są oparte na daleko idących założeniach upraszczających, które podważają słuszność ich stosowania.
Profesor J. Sentek przepracował łącznie 12 lat w biurach projektowych w Krakowie i Urzędzie Dozoru Technicznego w Katowicach. W latach od 1955 do 1988 był konsultantem Huty im. T. Sendzimira w zakresie energetyki cieplnej. W ramach współpracy z przemysłem wykonanych zostało pod kierunkiem Profesora J. Sentka około stu opracowań, obejmujących rozwiązania istotnych problemów naukowo-technicznych. Stała współpraca z przemysłem, zwłaszcza z Hutą im. T. Sendzimira, stwarzała duże możliwości naukowe. Podczas rozbudowy Huty wyłaniały się poważne zagadnienia naukowe, które wymagały rozwiązania.
Jedną z ważniejszych dziedzin działalności Profesora J. Sentka było kształcenie młodej kadry. Profesor Sentek otaczał doktorantów szczególną opieką. Każdemu młodemu adeptowi nauki zapewniał wszechstronną pomoc. Nie tylko ustalał tematy prac, lecz także pełne ich ukierunkowanie. Starał się także o środki finansowe na budowę stanowisk, koniecznych do przeprowadzenia badań naukowych. W sumie wypromował trzynastu doktorów.
Prócz działalności naukowej i dydaktycznej Profesor brał również udział w pracach organizacyjnych Wydziału. W latach 1964 do 1969 był kierownikiem Zawodowego Studium Wieczorowego oraz Magisterskiego Studium Wieczorowego przy Wydziale Maszyn Górniczych i Hutniczych. Był także w tym czasie przewodniczącym Komisji Egzaminu Dyplomowego dla Zawodowego oraz Magisterskiego Studium Wieczorowego Wydziału Maszyn Górniczych i Hutniczych. Od 1954 do 1969 był redaktorem Zeszytów Naukowych Wydziału Maszyn Górniczych i Hutniczych.
Dorobek naukowy Profesora obejmuje sto dwadzieścia publikacji, w tym dwadzieścia dwie pozycje opublikowane w renomowanych czasopismach zagranicznych. W 1994 r. wziął udział w opracowaniu w Niemczech pierwszego wydania, a w 2002 drugiego wydania książki: Ventilatoren - Vulkan Verlag, Essen.
Profesora J. Sentek utrzymywał stałą współpracę z kilkoma zagranicznymi ośrodkami naukowymi. Szczególnie owocną była współpraca z Instytutem Maszyn Przepływowych FH w Düsseldorfie. Obejmowała ona wymianę doświadczeń, wspólne rozwiązywanie pewnych problemów technicznych i wspólne publikacje. Współpraca z zagranicą obejmowała także zakłady przemysłowe. Profesor wziął również udział w czterech konferencjach międzynarodowych w Zurychu, Amsterdamie, Düsseldorfie i Budapeszcie.
Za udział w kampanii wrześniowej został odznaczony Odznaką Grunwaldzką (1971), Medalem Zwycięstwa i Wolności (1972) oraz Medalem za Udział w Wojnie Obronnej (1986). Za pracę naukową i dydaktyczną w okresie powojennym zostały Mu przyznane Krzyż Kawalerski OOP (1973) i Złota Odznaka Miasta Krakowa (1986).
Naukowi wychowankowie Profesora Jana Sentka stanowią dzisiaj znakomicie przygotowaną do swoich trudnych zadań kadrę. Katedra Maszyn i Urządzeń Energetycznych prowadzi na Wydziale IMiR specjalność Systemy, Maszyny i Urządzenia Energetyczne i wzięła czynny udział w organizacji Międzywydziałowej Szkoły Energetyki.
Profesor Jan Sentek nadal aktywnie pracuje naukowo i utrzymuje kontakt z pracownikami Katedry. Bardzo bogaty i uznany w kraju i za granicą dorobek naukowy Profesora Jana Sentka jest kontynuowany w wielu pracach prowadzonych przez wychowanków, przy znakomitym udziale i konsultacjach profesora. Idea zorganizowania uczelnianego kierunku ENERGETYKA propagowana od wielu lat przez Profesora podczas jego całej pracy zawodowej na Wydziale Inżynierii Mechanicznej i Robotyki obecnie została zrealizowana w postaci powołania przez Władze Uczelni - Międzywydziałowej Szkoły Energetyki.
Publikacje zagraniczne
BIP nr 118/119 czerwiec/lipiec 2003 r. str. 14