[-----]

Poniższy opis jest przedrukiem artykułu, który ukazał się w numerze 6/94 miesięcznika KOMPUTER.

[-----]

  1. Opis programu FORTE.
  2. Garść uwag.
  3. Pełna wersja programu FORTE pod DOS-a.

Opis programu FORTE

Wreszcie na rynku - pierwszy, polski sekwencer MIDI dla IBM PC. W gąszczu programów finansowo - księgowych oraz baz danych pisanych namiętnie przez rodzimych programistów, jest to mała odskocznia w kierunku multimediów, zwiastująca rychły rozwój nieistniejącego jak dotąd polskiego rynku oprogramowania muzycznego.

Program FORTE 1.1 po raz pierwszy został zaprezentowany na targach Softarg'93, gdzie wzbudził pewne zainteresowanie. Niestety, wersja ta była jeszcze w fazie produkcji i dlatego też, nie miała szansy na zdobycie żadnej nagrody. Trzeba jednak przyznać, że profesjonalizm wykonania potrafi konkurować z tak znanymi programami jak CuBase czy popularny Trax.

Forte 1.1 został napisany przez firmę SAWAN, która pracę nad oprogramowaniem muzycznym rozpoczęła już kilka lat temu. Sekwencer jest częścią zakrojonego na szeroką skalę projektu, obejmującego pełny zestaw programów muzycznych, łączących w sobie MIDI oraz cyfrową obróbkę dźwięku i tworzących wraz z odpowiednim sprzętem komputerowym tzw. muzyczną stację pracy (Music Workstation).

W skład pakietu wchodzi dyskietka 3,5 cala z oprogramowaniem, karta MIDI (także polskiej produkcji) KM-6850, przewód połączeniowy oraz dwie książeczki z instrukcją obsługi.

Napisany z przymrużeniem oka podręcznik, pozwala na bezbolesne zaznajomienie się ze wszystkimi jego sekretami. Na końcu podręcznika znajdują się tabele wszystkich skrótów klawiszowych używanych w programie oraz indeks, ułatwiający odnalezienie opisu dowolnej funkcji.

Ponieważ program komunikuje się z użytkownikiem w języku polskim, praca z nim jest dużo prostsza. Dodatkową pomocą jest tzw. krótki komentarz, czyli pojawiający się w prawym, górnym rogu ekranu opis miejsca, w którym w danym momencie znajduje się myszka.

Dla wielu użytkowników sprawą podstawową są niekiedy wymagania sprzętowe programu. Pod tym względem sekwencer jest bardzo tolerancyjny, gdyż do pracy wystarcza mu zwykłe AT z zegarem 16 MHz i kartą grafiki Hercules lub VGA. Przy czym, może korzystać zarówno z pamięci konwencjonalnej, jak i EMS oraz XMS.

Do prawidłowego działania programu potrzebny jest oczywiście interfejs MIDI. Użytkownik może wykorzystać interfejsy zainstalowane w większości kart muzycznych, zgodnych z Sound Blasterem, Sound Galaxy, lub Rolandem MPU-401 (w trybie UART), lub też kartę MIDI FORTE KM-6850 produkcji SAWAN.

Instalacja programu została pomyślana w taki sposób, aby sprawiała użytkownikowi jak najmniej problemów. Program instalacyjny automatycznie instaluje na dysku wszystkie pliki oraz konfiguruje sekwencer i kartę. Na dyskietce instalacyjnej znajduje się także sterownik MIDI dla Windows 3.1 obsługujący kartę KM-6850.

[OBRAZEK]

Pierwszą rzeczą zaraz po uruchomieniu, która prawdopodobnie każdemu rzuci się w oczy, jest listwa w dolnej części ekranu, wypełniona po brzegi przyciskami, licznikami i wskaźnikami. Centralną jej część zajmują przyciski przypominające zarówno swoim wyglądem, jak i działaniem przyciski magnetofonu. Za ich pomocą można na różne sposoby poruszać się po nagraniu. Pośród standardowych przycisków odtwarzania, nagrywania, przewijania, czy stop, można również znaleźć przyciski służące do przewijania z podglądem, czy też odtwarzania do tyłu. Mamy zatem do dyspozycji wszechstronny magnetofon cyfrowy.

FORTE 1.1 posiada ponadto szereg funkcji ułatwiających poruszanie się nawet po bardzo długim utworze. Najciekawsza pod tym względem jest możliwość oznaczania poszczególnych miejsc utworu tzw. autolokatorami, czyli punktami, do których można po prostu przeskakiwać z dowolnego innego miejsca. Można je np. przypisać do początków poszczególnych zwrotek i refrenów, i w ten sposób nie zawracać już sobie więcej głowy ręcznym wyszukiwaniem tych miejsc. Każdy z autolokatorów może mieć swoją nazwę, która wyświetlana jest w okienku po lewej stronie listwy głównej. Okienko to uaktualnia się automatycznie po dojściu do kolejnego autolokatora. Tak więc program sam informuje nas, w którym miejscu kompozycji znajdujemy się w danym momencie. Każdemu z dwunastu autolokatorów odpowiada jeden z dwunastu klawiszy funkcyjnych [F1] - [F12] na klawiaturze komputera, aby przeskoczyć więc do któregoś z oznaczonych w ten sposób miejsc, wystarczy wcisnąć odpowiedni klawisz.

Kolejną unikalną (również w skali światowej) funkcją jest inteligentny cykl Dal Segno. Pozwala on na realizację wszelkich znaków związanych z repetycyjnością utworu muzycznego, począwszy od zwykłych znaków repetycji, poprzez oznaczenia pierwszej i drugiej volty, aż do podwójnej kreski kończącej utwór. Najmocniejszą jednak stroną tej funkcji, jest możliwość konstruowania włoskich "zdań" repetycyjnych, stosowanych do tej pory wylącznie w zapisie nutowym, jak np. Da capo al fine e poi Coda (od początku do fine, a później coda). Zdania te buduje się z włoskich wyrazów (ich polskie tłumaczenie jest zawsze widoczne w prawym, górnym rogu ekranu), znajdujących się wraz z pozostałymi znakami repetycyjnymi na specjalnej listwie, która podpowiada, które z tych oznaczeń można w danym momencie użyć.

Na listwie głównej znajduje się ponadto mały przycisk z napisem RESET. Służy do wysyłania przez wyjście MIDI polecenia wyłączającego wszystkie nuty na kanałach MIDI oraz zerujące wszystkie kontrolery (tzn. przywracające stan neutralny).

Górną część okna zajmuje tabela śladów, pokazująca ustawienia różnych parametrów, obowiązujących dla danego śladu oraz zawierająca pewne informacje o tym, co na tym śladzie się znajduje. Jednym z takich wskażników jest kolumna POLI pokazująca ile nut/głosów granych jest w danym momencie na raz, na danym śladzie. Przydaje się to np. kiedy chcemy się upewnić, że w euforii tworzenia nie przekroczyliśmy limitu głosów używanego syntezatora (lub syntezatorów).

Kolumna "opóźnienie" pozwalana ustalenie opóźnienia czasowego danego śladu (dodatniego lub ujemnego). Wartość tego opóźnienia wyrażana jest w milisekundach. Pozostałe kolumny listy śladów pozwalają między innymi na wirtualną transpozycję wszystkich nut śladu, czy też ustalenie początkowej głośności MIDI, zmiany prrogramu itp.

Podstawową zaletą komputerowego sekwencera MIDI jest nieograniczona możliwość wnoszenia poprawek czy uzupełnień, czyli edycja nagranego materiału. FORTE 1.1 pod tym względem oferuje bardzo wygodny i szybki system graficzny, który umożliwia wydajną pracę nawet osobom nie znającym nut.

[OBRAZEK]

Bardzo pomocny w pracy jest edytor klawiszowy. Właściwie jest to samo, co tradycyjny zapis nutowy. Różnica polega na tym, że patrząc na nutę widzimy tylko jej pozycję w takcie (nieraz zresztą bardzo przybliżoną), a czas jej trwania można jedynie sobie wyobrazić na podstawie ilości chorągiewek, czy zaczernienia główki nuty. W edytorze klawiszowym nuta przestawiona jest w formie wąskiego prostokąta, umieszczonego na specjalnej siatce czasowo - wyskościowej. Zapis nut wygląda więc mniej więcej tak, jakby połączyć klawiaturę fortepianu z wałkiem maszyny do pisania, a do każdego klawisza doczepić pisak. w czasie gry, na przesuwającej się równomiernie rolce papieru , pisaki pozostawiałyby paski odpowiadające naciśnięciom i puszczeniom poszczególnych klawiszy. Na rolkę naniesiona jest dodatkowo podziałka odpowiadająca taktom, która pomaga w dokładnym określeniu położenia nuty.

Dolna część okna edycyjnego to edytor graficzny. Służy on do edycji graficznej kontrolerów MIDI. Każdy ruch np. suwaka na klawiaturze wysyłającego jakieś informacje MIDI, może być przedstawiony za pomocą wykresu, właśnie w tej części ekranu. Można również obejrzeć lub narysować wykres tempa utworu.

FORTE 1.1 posiada specjalny zestaw narzędzi przydatnych do edycji zarówno nut, jak i wykresów graficznych. Narzędzia te pozwalają między innymi na dowolne przesuwanie (pionowe lub poziome) wybranych nut, ich kopiowanie, cięcie, sklejanie, popychanie i oczywiście wymazywanie oraz wpisywanie nowych nut, jak również rysowanie i korektę wykresów graficznych.

W oknie edycyjnym znajduje się rownież kolumna buforowa, będąca wieloelementowym buforem, dzięki któremu możemy mieć pod ręką (a właściwie pod myszką) kilka motywów/tematów, które są gotowe do wklejenia w dowolne miejsce utworu. Jedną z najmocniejszych stron programu jest kwantyzacja, czyli dorównywanie nut do wybranej siatki rytmicznej. FORTE 1.1 posiada aż pięć jej rodzajów. Można np. kwantyzować jedynie początki nut lub tylko ich długości, zachowując przy tym ich oryginalną pozycję w takcie.

Oprócz standardowej funkcji nagrywania krokowego oraz modyfikacji krokowej, występujących również w innych programach tego typu, FORTE 1.1 pozwala na niezależne od wysokości dźwiękowych nagrywanie rytmu. Funkcja ta stwarza ogromne możliwości ekspresyjne, a w połączeniu z nagrywaniem krokowym i modyfikacją krokową daje szerokie pole do eksperymentu i improwizacji, nawet osobom nie umiejącym grać na pianinie.

Program oraz kartę testowaliśmy na komputerze 486 DX/50MHz przy współpracy z syntezatorem Yamacha DX7. Muzycy pracujący na codzień na zachodnich programach, wyrazili swoją aprobatę dla polskiego produktu. Mamy również nadzieję, że firma SAWAN nie zrezygnuje z obranego kierunku, a jej produkty będą cieszyły się dużym zainteresowaniem zarówno wśród początkujących jak i zaawansowanych muzyków.

ADAM Z. KORZENIOWSKI


Moje uwagi:

  1. Aby otworzyć dowolne menu np. "zbiór" należy najechać myszką na napis "zbiór" i nacisnąć lewy klawisz myszki. Trzymając cały czas lewy klawisz myszki, należy przesunąć kursor myszki w dół - wtedy otworzy się dane menu.
  2. Wczytywanie "dużych" kompozycji (pliki *.mid) może trwać czasami długo, dlatego nie należy tracić cierpliwości i resetować komputera w czasie wczytywania kompozycji domniemając, że program się "powiesił".

STANISŁAW POLAK

[-----]

[-----]